Skip to content
Home » Ο Δεκέμβρης του 1944, το σπίτι της οδού Καποδιστρίου, η ανασύνθεση της μνήμης

Ο Δεκέμβρης του 1944, το σπίτι της οδού Καποδιστρίου, η ανασύνθεση της μνήμης

    Ο Δεκέμβρης του 1944, το σπίτι της οδού Καποδιστρίου, η ανασύνθεση της μνήμης

    Published
    Το κτίριο στη συμβολή Καποδιστρίου και Γ΄ Σεπτεμβρίου (τότε του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού) στις αρχές Ιανουαρίου 1945, μετά την επέλαση του βρετανικού πυροβολικού

    Ο Δεκέμβρης του 1944, το σπίτι της οδού Καποδιστρίου, η ανασύνθεση της μνήμης

    Published
    Το κτίριο στη συμβολή Καποδιστρίου και Γ΄ Σεπτεμβρίου (τότε του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού) στις αρχές Ιανουαρίου 1945, μετά την επέλαση του βρετανικού πυροβολικού
    Ο ιστορικός Νίκος Σκοπλάκης γράφει στο Short Stories για τις μνήμες του Δεκέμβρη του 1944 που ξυπνά ένα σπίτι στην Καποδιστρίου 43 στο κέντρο της Αθήνας

    Η διανοητική ιστορία αναζητά τα δικά της εδάφη, την εμπειρική της επίγνωση, την εύσχημη αυτονομία του ζωντανού ίχνους, εκεί που το «μετέπειτα» συσσώρευσε τις δικές του επιστρώσεις.

    Το δικό μου πλαίσιο αναφοράς, σε αυτή την ιχνηλασία γύρω από την Πατησίων και τη Γ΄ Σεπτεμβρίου, συμπυκνώθηκε σε λίγες γραμμές από το βιβλίο Συνυπάρχοντες του Αριστοτέλη Νικολαΐδη: «Κατοχή, Δεκέμβρης, εμφύλιος πόλεμος, μια φοβερή αλυσίδα γεγονότων κ’ η Αθήνα τώρα έμοιαζε ανέμελη και ειρηνική, πρόθυμη να τα ξεχάσει όλα. Όμως εγώ γυρνώντας ύστερα από τόσα χρόνια δεν μπορούσα να ξεχάσω εύκολα κ’ ένιωθα κάτω από τη στίλβουσα επιφάνεια τις πληγές, ένιωθα τις απροσδιόριστες δονήσεις του μέλλοντος. Και εύκολα παλινδρομούσα».

    Και το ελάχιστο ίχνος χρειάζεται το ελάχιστο δικό του θεμελιώδες «κείμενο»· μια φευγαλέα νύξη στο γύρισμα μιας φράσης της αυτόπτριας: «Είχα περάσει από εκείνο το σπίτι, είχε και πολυβολείο, Καποδιστρίου… 43…». Η αυτόπτρια, τότε νέα ηθοποιός και ΕΛΑΣίτισσα που έζησε τις μάχες του Δεκέμβρη στις πρώτες γραμμές του πυρός, ως σύνδεσμος του ΕΛΑΣ στο κέντρο και τα δυτικά, θυμάται ξεκάθαρα, «ναι, Καποδιστρίου 43», μέσα Δεκεμβρίου 1944. Το σώμα των πληροφοριών αγωνιά να αποκαταστήσει σώματα, έστω και φευγαλέα, όλες οι διαδικασίες της μνήμης παλινδρομούν τόσο εύκολα. «Τι σπίτι;». «Μια μικρή πολυκατοικία, μοντέρνα ήταν, θυμάμαι…».

    Το σώμα ιχνηλατεί, αγωνιώντας να επιβεβαιώσει την ύπαρξη του ίχνους, σαν να εξαρτώνται κι από αυτό το ελάχιστο πολυσχιδή γεγονότα, σαν να είναι ακόμη μια δίοδος για να δραπετεύσουν από τη στίλβουσα επιφάνεια.

    Καποδιστρίου 43 λοιπόν ακόμη διατηρείται μια μικρή πολυκατοικία από τη δεκαετία του ’30, με έρκερ και εξώστες. Κι εδώ ξανάρθε στον νου το συμπλήρωμα της φράσης: «Κατέβαινα τη σκάλα κουτρουβαλώντας, στον δρόμο έτρεχα και καλυπτόμουν… μεγάλο μπέρδεμα μέχρι τη Βάθη».

    «Να γιατί είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς τις σκοτεινές λεπτομέρειες αυτής της πόλης, όπου ακόμη και τα ερείπιά της μοιάζουν να ’ταν έτσι φτιαγμένα»

    Τέτοια φάλτσα ξεσπούν στην τροχιά της αφήγησης πιο εξαιρετικών γεγονότων και υποδεικνύουν τον δικό τους δρόμο: εκεί που βλέπεις ακόμη τη μικρή, «μοντέρνα» πολυκατοικία, Καποδιστρίου 43. Μπροστά σε αυτό το ίχνος, το αυτόνομο και ζωντανό, σου είναι πιο δύσκολο να ανασυνθέσεις τι σημαίνει για τη μνήμη της αυτόπτριας και τη δική σου. «Μα, κάτι άλλο ήθελα να σου πω…».

    Αργότερα, στο τρένο από την Ομόνοια, εξακολουθούν οι απροσδιόριστες δονήσεις του ευρήματος, μες στην ταχύτητα του χρόνου κι έξω έχει αρχίσει μια παράξενη βροχή. Ξέρεις στο «μετέπειτα» ότι εμείς είμαστε τα συνυπάρξαντα, τα εφήμερα και συγχρόνως διαρκή, ιχνηλάτες/ιχνηλάτριες και ιχνηλατούμενοι/ες στη λαβυρινθώδη βιβλιοθήκη, τη σπαρμένη οδοφράγματα.

    «Να, γιατί είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς τις σκοτεινές λεπτομέρειες αυτής της πόλης, όπου ακόμη και τα ερείπιά της μοιάζουν να ’ταν έτσι φτιαγμένα από πάντοτε», συνεχίζουν να υποδαυλίζουν το πλαίσιο αναφοράς εκείνοι οι Συνυπάρχοντες της διανοητικής μας ιστορίας.

    banner_300_250
    Picture of Νίκος Σκοπλάκης
    Ο Νίκος Σκοπλάκης είναι ιστορικός και μεταφραστής

    Κεντρική φωτογραφία
    Ντμίτρι Κέσελ, αρχείο του περιοδικού LIFE

    ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS

    MORE STORIES

    Βασίλης Βασιλικός shortstories
    Short

    Ο δικός μου Βασίλης Βασιλικός

    Η Σοφία Πετροπούλου αφηγείται στο Short Stories στιγμές από τη σχέση της με τον Βασίλη Βασιλικό κατά τη δεκαετία του 1950, όταν ήταν και οι δυο φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης