Skip to content
Home » Ο -παραλίγο- πρώτος Έλληνας κινηματογραφιστής

Ο -παραλίγο- πρώτος Έλληνας κινηματογραφιστής

    Ο -παραλίγο- πρώτος Έλληνας κινηματογραφιστής

    Published
    To φωτογραφείο του Θ. Βαφειάδη στην Κωνσταντινούπολη τότε (αριστερά) και σήμερα (δεξιά)

    Ο -παραλίγο- πρώτος Έλληνας κινηματογραφιστής

    Published
    To φωτογραφείο του Θ. Βαφειάδη στην Κωνσταντινούπολη τότε (αριστερά) και σήμερα (δεξιά)
    Ο Νίκος Θεοδοσίου μεταφέρει στο Short Stories τη συναρπαστική ιστορία του Θεόδωρου Βαφειάδη, του Κωνσταντινουπολίτη φωτογράφου που το 1895 βρέθηκε μια ανάσα από το να γίνει ο πρώτος Έλληνας κινηματογραφιστής ζητώντας τη θαυματουργή μηχανή λήψης από τους ίδιους τους αδελφούς Λυμιέρ.

    Ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη κρύβει πάντα πολλές εκπλήξεις και ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις. Όπως αυτή. Ο φωτογράφος Θεόδωρος Βαφειάδης θα μπορούσε να ήταν ο πρώτος Έλληνας κινηματογραφιστής. Αλλά ατύχησε. Ήταν πολύ νωρίς. Μόλις το 1895!

    Ήταν 28 του Δεκέμβρη του 1895 όταν οι αδελφοί Λυμιέρ οργάνωσαν στο Παρίσι την πρώτη δημόσια προβολή κινηματογραφικών ταινιών. Πιο πριν, στις 22 Μαρτίου, είχαν παρουσιάσει την εντυπωσιακή εφεύρεσή τους στην Εταιρεία Ενθάρρυνσης της Εθνικής Βιομηχανίας. Το νέο διαδόθηκε αστραπιαία σε όλο τον κόσμο.

    Ο Θεόδωρος Βαφειάδης ήταν ένας από τους φημισμένους φωτογράφους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το φωτογραφείο του βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό Sirkeci, εκεί που κατέληγε το Οριάν Εξπρές. Γι’ αυτό περιέγραφε τον εαυτό του ως «φωτογράφο των σιδηροδρόμων της Ανατολής». Για έμβλημά του χρησιμοποιούσε την εικόνα ενός ατμοκίνητου τρένου.

    O Bahattin Oztuncay στο βιβλίο του Οι φωτογράφοι της Κωνσταντινούπολης αναφέρει: «Στη βιτρίνα [του Θεόδωρου Βαφειάδη] μπορούσες να δεις στρατιωτικούς και αστυνομικούς, μια πληθώρα χαρακτήρων με κωνικά μουστάκια και φέσια που δεν ταίριαζαν, να ποζάρουν σαν να ήθελαν να μοιάσουν στον Φεχίμ Πασά ή στον Τσερκέζ Μεχμέτ Πασά, εμπόρους από την επαρχία, χονδρέμπορους φρούτων και λαχανικών που φορούσαν φαρδιά ζωνάρια, Άραβες με τις μαντίλες τους, Αλβανούς με τα σχιστά μανίκια και Κροάτες με τις πλεκτές βράκες τους».

    Ο Θεόδωρος Βαφειάδης είχε αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με τους Λυμιέρ καθώς προμηθευόταν από το εργοστάσιό τους στη Λυόν τα φωτογραφικά υλικά που χρειάζονταν για το μαγαζί του. Ο ίδιος ήταν εξειδικευμένος στην κατασκευή πλακών τσίγκου. Aυτές οι πλάκες χρησιμοποιούνταν ιδιαίτερα στην παραγωγή καρτ ποστάλ και τις φωτογραφικές εκτυπώσεις σε εικονογραφημένα περιοδικά. Επιπλέον το «Studio Vaphiadis» λειτουργούσε και ως διανομέας των φωτογραφικών υλικών που εισήγαγε από τη Γαλλία.

    Φαίνεται πως ο Έλληνας φωτογράφος ήταν από τους πρώτους που διέβλεψαν το λαμπρό μέλλον της κινούμενης εικόνας.

    Ο Θεόδωρος Βαφειάδης είχε αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με τους Λυμιέρ καθώς προμηθευόταν από το εργοστάσιό τους στη Λυόν φωτογραφικά υλικά

    Γι’ αυτό, μόλις πληροφορήθηκε την ύπαρξη μηχανής που κατέγραφε ζωντανές εικόνες, ζήτησε από τους αδελφούς Λυμιέρ να προμηθευτεί μία από αυτές. Αλλά η απάντηση των Γάλλων εφευρετών ήταν αρνητική. Άλλωστε είχαν αρνηθεί να δώσουν μηχανή και στον Ζόρζ Μελιές. Δεν έβλεπαν κάποιο μέλλον σε αυτή την εφεύρεση!

    Σύμφωνα με τον Τούρκο ιστορικό Ali Özuyar δύο ήταν οι φωτογράφοι από την Τουρκία που έγραψαν στους αδελφούς Λυμιέρ ζητώντας μηχανή: ο O. Diradaur και ο Θ. Βαφειάδης. Το γράμμα του Diradaur εστάλη στις 30 Σεπτεμβρίου 1895 και του Βαφειάδη τρεις μέρες αργότερα, στις 3 Οκτωβρίου 1895. Απάντηση πήρε μόνο ο Diradaur. Οι αδελφοί Lumiere, στην επιστολή τους, με ημερομηνία 7 Οκτωβρίου 1895, τον ευχαριστούν για το έντονο ενδιαφέρον του για τη νέα εφεύρεση αλλά του γράφουν πως αδυνατούν να ικανοποιήσουν το αίτημά του. Δεν είχαν μηχανές.

    Μετά τον Οκτώβριο του 1895, οι αδελφοί Lumiere συμφώνησαν με τον μηχανικό Jules Carpantier να ξεκινήσουν τη μαζική παραγωγή. Τον Ιανουάριο του 1896 είχαν μόνο τρεις συσκευές για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Να σημειώσουμε πως οι μηχανές των Λυμιέρ λειτουργούσαν τόσο ως μηχανές λήψης όσο και ως μηχανές προβολής.

    Τελικά τη δόξα του πρώτου κινηματογραφιστή στην Τουρκία έκλεψε ο Sigmund Weinberg, ένας Πωλονοεβραίος γεννημένος στη Ρουμανία. Είχε φωτογραφείο στην οδό του Πέραν και εκεί στη Μπυραρία Sponeck οργάνωσε την πρώτη προβολή το Δεκέμβριο του 1896.

    Η ανακοίνωση γι’ αυτή την ιστορική προβολή ήταν γραμμένη στα Τουρκικά, Γαλλικά, Ελληνικά και Αρμενικά. Το κτίριο που στέγασε την πρώτη προβολή σώζεται και μια πινακίδα τη θυμίζει στους προσεκτικούς διαβάτες.

    Δυστυχώς, όπως και για πολλούς Οθωμανούς φωτογράφους, υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες για τη ζωή του Θεόδωρου Βαφειάδη. Το φωτογραφικό του στούντιο λειτούργησε μέχρι το 1909 και έκλεισε για άγνωστους λόγους. Με τον κινηματογράφο φαίνεται πως δεν επέμεινε.

    Το ευτύχημα είναι πως το κτίριο που στέγαζε το φωτογραφείο του Θ. Βαφειάδη σώζεται μέχρι σήμερα. Διακρίνεται στις δυο φωτογραφίες, μια του 1895 και μια σημερινή.

    banner_300_250
    Picture of Νίκος Θεοδοσίου
    Ο Νίκος Θεοδοσίου είναι σκηνοθέτης και συγγραφέας

    MORE STORIES