Skip to content
Home » News » Η γιαγιά Ίτσα, η καλή μάγισσα της Πίνδου

Η γιαγιά Ίτσα, η καλή μάγισσα της Πίνδου

    Η γιαγιά Ίτσα, η καλή μάγισσα της Πίνδου

    Published
    Βλάχα της Πίνδου

    Η γιαγιά Ίτσα, η καλή μάγισσα της Πίνδου

    Published
    Βλάχα της Πίνδου
    Ο καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας Βασίλης Νιτσιάκος παραχωρεί στο Short Stories για προδημοσίευση την ιστορία της Ίτσας, της καλής μάγισσας από το χωριό Ντένισκο (Αετομηλίτσα) των παιδικών του χρόνων

    Η Ίτσα του Σάσμα ήταν μια γυναίκα -εγώ την γνώρισα γριά- με ιδιαίτερη προσωπικότητα και ρόλο στην κοινότητα του χωριού μας, στο Ντένισκο αλλά και στο Μουσαλάρι, όπου ξεχείμαζε με την οικογένειά της. Ήταν μια γυναίκα ντυμένη στα μαύρα με το πρόσωπο καλυμμένο με μια μαύρη μαντήλα και καμπούρα. Ήταν κατά κανόνα συνοφρυωμένη, κακόκεφη και εμάς τα παιδιά μας μάλωνε με το παραμικρό.

    Θυμάμαι μια φορά που είχαμε πειράξει για κάποιο λόγο τον Αποστολάκη, έναν μακρινό συγγενή της και μας έβαλε στο κοντό με μια σκούπα σκούζοντας «ντουσιαμάνε, ντουσιαμάνε»! Μετά από κάποιες δεκαετίες έμαθα ότι αυτή η λέξη είναι τούρκικη και σημαίνει «εχθρός» (dushman). Ανάμεσα στους Βλάχους χρησιμοποιείται πολύ συχνά και με διαφορετικές σημασίες ανάλογα με το πλαίσιο, περίπου όπως η λέξη «κερατάς».

    Η γιαγιά η Ίτσα, λοιπόν, είχε πολλά χαρακτηριστικά μαγίστρας, καλής μάγισσας, παρότι σε μας τα παιδιά φάνταζε κάπως και την φοβόμασταν. Έτσι κι αλλιώς αυτού του είδους τα πρόσωπα παρουσιάζουν μια αμφισημία, γι’ αυτό είναι ιερά και επικίνδυνα μαζί. Οι μαγίστρες γενικά θεωρούνταν οριακές υπάρξεις, βγαίνανε σαν τέτοιες μόνον νύχτα και κατά κανόνα στην πανσέληνο.

    Η εικόνα και αφήγηση με αυτές να κατεβάζουν το φεγγάρι σαν γελάδα και να το αρμέγουν κάτω από την πανσέληνο και σε οριακούς τόπους στις παρυφές του χωριού, στο Ντένισκο στη Μισουλάκια, ήταν κτήμα όλων των χωριανών και μεταδίδονταν από στόμα σε στόμα στις επόμενες γενιές. Το γάλα από την αρμεγή της σελήνης το χρησιμοποιούσαν σαν βασικό συστατικό στις συνταγές με τα μάγια που κάνανε.

    Αυτή ακριβώς η ενέργεια που στις θεραπευετικές χρήσεις ήταν θετική μπορούσε σε άλλες περιπτώσεις να γίνει αρνητική. Σε αυτό συνίστατο η αμφισημία

    Προσωπικά παρέστην αρκετές φορές μάρτυς άσκησης θεραπευτικών πρακτικών εκ μέρους της Ίτσας, με άριστα αποτελέσματα. Ιδιαίτερα σε κατάγματα είχε ειδικότητα. Έκανε έμπλαστρα από γιδόμαλο, αυγά και άλλα υλικά με τα οποία έδενε τα σπασμένα μέλη και γιατρεύονταν.

    Στην κοινή αντίληψη δεν ήταν τόσο το τεχνικό μέρος της υπόθεσης όσο οι υπερφυσικές δυνατότητες της γριάς, η κατοχή μιας μαγικής ενέργειας που χρησιμοποιούσε κατά την επιτέλεση του λειτουργήματός της. Αυτή ακριβώς η ενέργεια που στις θεραπευετικές χρήσεις ήταν θετική μπορούσε σε άλλες περιπτώσεις να γίνει αρνητική. Σε αυτό συνίστατο η αμφισημία. Γι’ αυτό μαζί με τον θαυμασμό και τη λατρεία πήγαιναν η επικινδυνότητα και ο φόβος.

    Το 1974 τον Ιούλιο, κατά τα επεισόδια στην Κύπρο, κηρύχτηκε στη χώρα μας γενική επιστράτευση. Πολλοί άντρες κλήθηκαν από το χωριό και έφυγαν όλοι μαζί. Θυμάμαι πολύ ζωντανά την ώρα του αποχωρισμού. Μανάδες να κλαίνε και να εκστομίζουν κατάρες και ευχές αντάμα. Θυμάμαι αυτή την εκκωφαντική σιωπή και τα σκυλιά να γαυγίζουν πού και πού σαν λυσσασμένα εδώ κι εκεί. Θυμάμαι τη γιαγιά μου κλεισμένη στο σπίτι πιάνοντας το κεφάλι της να μοιρολογάει για τα δυο της παιδιά που φύγαν για τον πόλεμο.

    Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Ίτσα έκανε αυτό που όριζε ο ρόλος της. Ψύχραιμη και αποφασισμένη μάζεψε όλα τα κορίτσια του χωριού, πήγανε στην εκκλησία του Αϊ-Νικόλα και χόρεψαν με πρωτοχορευτή την ίδια έναν μαγικό τελετουργικό χορό. Ήταν ένας ανάποδος χορός με την έννοια ότι χορεύανε προς τα πίσω, αντίθετα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού και με τα πρόσωπα προς τα έξω. Όλα ανάποδα.

    Χορεύοντας έλεγαν ρυθμικά τα παρακάτω λόγια: «Nu i civa, lia, nu i civa. Ehtsrîlji tu amari și ftșorlji n’ casă» (Δεν είναι τίποτα, καλέ, δεν είναι τίποτα. Οι εχθροί στη θάλασσα και τα παιδιά στο σπίτι).

    Θαρρώ πως δεν χρειάζονται θεωρητικολογίες. Πρόκειται για έναν αρχέγονο μαγικό αποτροπαϊκό χορό, που χορεύεται τελετουργικά και αποσκοπεί, με βάση την αναλογική μαγεία, να φέρει τη νίκη των δικών μας στον πόλεμο και το ρίξιμο των εχθρών στη θάλασσα.

    •••

    Προδημοσίευση από το υπό έκδοση βιβλίο «Και το σώμα θυμάται. Ψηφίδες βιωματικής Λαογραφίας» του Βασίλη Νιτσιάκου, εκδόσεις Ισνάφι, Γιάννινα 2024

    banner_300_250
    Βασίλης Νιτσιάκος
    Ο Βασίλης Νιτσιάκος είναι καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας

    Κεντρική φωτογραφία
    Από τη σελίδα «Φαντίνα – Fandina – Πολιτιστική Εστία Αρμάνων Βλάχων Ν. Κοζάνης» στο Facebook

    ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS

    MORE SHORT STORIES