Skip to content
Home » Έτσι θυμάμαι τη γειτονιά μου πριν γίνει γνωστή ως Εξάρχεια

Έτσι θυμάμαι τη γειτονιά μου πριν γίνει γνωστή ως Εξάρχεια

    Έτσι θυμάμαι τη γειτονιά μου πριν γίνει γνωστή ως Εξάρχεια

    Published

    Έτσι θυμάμαι τη γειτονιά μου πριν γίνει γνωστή ως Εξάρχεια

    Published
    O φωτογράφος και λάτρης της φύσης και της άγριας ζωής Ευάγγελος Κοσμίδης μεταφέρει στο Short Stories ιστορίες από τα παλιά Εξάρχεια, τότε που η Εμμανουήλ Μπενάκη λεγόταν Προαστίου, επειδή ήταν εξοχή, και τα παιδιά πηδούσαν φωτιές του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα

    Γεννήθηκα στα μισά του 20ού αιώνα και παραμένω στην οδό Καλλιδρομίου, με ένα διάλειμμα περίπου 15 ετών στις ΗΠΑ. Αρχικά για σπουδές, στη συνέχεια ως καθηγητής στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.

    Η οικογένεια του πατέρα μου ήρθε στη γειτονιά το 1922, ήταν πρόσφυγες από τη Σμύρνη. Ο παππούς μου Φίλιππος, εκ Σκύρου, μετανάστευσε στη Σμύρνη και παντρεύτηκε τη γιαγιά μου Όλγα. Έφτιαξε το επώνυμο Κοσμίδης από το όνομα του παππού του Κοσμά και το -ίδης, «γιος του…», που επέζησε από τα αρχαία. Έκαναν εννιά παιδιά και στα περισσότερα έδωσαν αρχαιοελληνικά ονόματα, συνήθεια των μορφωμένων Σμυρνιών. Ένα από τα παιδιά ήταν ο πατέρας μου Τηλέμαχος.

    Ο πρώτος εξάδελφος του παππού μου, Δημητρός, επίσης Σκυριανός, εμπορεύτηκε μερικά χρόνια στην Οδησσό και την Ταγκαρόγκ (πατρίδα του Τσέχοφ). Ήταν σπουδαίες παροικίες Ελλήνων της εποχής. Πήρε το επώνυμο Φαλτάιτς από το όνομα του παππού του, Φάλταϊ, όνομα σκυριανό με ρωσική κατάληξη.

    Κατόπιν πήγε στη Σμύρνη όπου παντρεύτηκε την Άννα, αδελφή της γιαγιάς μου. Το 1893 μετεγκαταστάθηκαν στην Αθήνα. Στις αρχές του 1900 έχτισαν το σπίτι τους στην εξοχή, κοντά στο λατομείο Στρέφη. Υπάρχει ακόμη, στη γωνία Έρσης – Ζωσιμαδών.

    Με την Καταστροφή της Σμύρνης η οικογένεια του πατέρα μου ήλθε στο σπίτι της θείας και του θείου στα σημερινά Εξάρχεια. Έτσι έσμιξε η οικογένεια και δεν χάθηκε κανείς. Μετανάστες και πρόσφυγες συνηθίζουν να συγκλίνουν στην ίδια περιοχή με συγγενείς και συντοπίτες. Η οικογένεια ανέκαμψε οικονομικά σε λίγα χρόνια και ο πατέρας μου με τα αδέλφια του έχτισαν το 1928 την οικογενειακή τους στέγη στην οδό Καλλιδρομίου και Δρυάδων.

    Περίπου δέκα χρόνια αργότερα, διακόσια μέτρα πιο κάτω, ο πατέρας μου έχτισε το δικό του σπίτι. Η άδεια γράφει Νεάπολη. Το όνομα Εξάρχεια καθιερώθηκε σταδιακά, χρόνια μετά την κατασκευή της πλατείας το 1965.

    Στην τελευταία σκηνή της «Στέλλας» οι γωνίες Καλλιδρομίου – Δεληγιάννη και Καλλιδρομίου – Ιουστινιανού είναι ερείπια και η πλαγιά Στρέφη κατσάβραχα

    Πριν από το 1930 η Εμμανουήλ Μπενάκη λεγόταν Προαστίου, γιατί η περιοχή ήταν εξοχή. Οι οδοί Χαριλάου και Σπυρίδωνος Τρικούπη, Καλλιδρομίου και Θεμιστοκλέους ήταν κεντρικοί και ασφαλτοστρώθηκαν πριν από το 1940. Οι παράπλευροι οδοί, όπως η Ιουστινιανού, η Οικονόμου και η Δεληγιάννη, ήταν χωματόδρομοι. Όταν έβρεχε γεμίζαμε λάσπες. Ακόμη υπάρχουν ξύστρες λάσπης δίπλα σε παλιές εξώπορτες.

    Γύρω στο 1980 όλοι οι δρόμοι ασφαλτοστρώθηκαν και οι στενότεροι πεζοδρομήθηκαν το 1988. Η εξέλιξη της περιοχής έχει αποτυπωθεί στις ταινίες Κυριακάτικο ξύπνημα (1953), Στέλλα (1954) και Θανάση σφίξε κι’ άλλο το ζωνάρι (1980).

    Στην τελευταία σκηνή της ταινίας Στέλλα οι γωνίες Καλλιδρομίου – Δεληγιάννη και Καλλιδρομίου – Ιουστινιανού είναι ερείπια και η πλαγιά Στρέφη δύσβατα κατσάβραχα. Εκεί μπροστά, του Αϊ-Γιάννη, στις 24 Ιουνίου, περί το 1960 με 1965, πηδούσαμε φωτιές για το έθιμο του Κλήδονα. Το περιγράφουν οι στίχοι στο τραγούδι Οδός Αριστοτέλους.

    Τα ερείπια χτίστηκαν μεταξύ 1970-1980 και η πλαγιά καλύφθηκε με σκαλάκια στην οδό Πουλχερίας το 1988. Στην άκρη τους στήθηκε το 2020 μια αναθηματική στήλη για την Αρλέτα που έμενε πιο κάτω.

    Στη θέση του γυμναστηρίου Στρέφη έφτιαξαν περί το 1929 μια δεξαμενή θαλασσινού νερού. Τροφοδοτούσε πυροσβεστικούς κρουνούς και έτσι έπλεναν τους δρόμους και γέμιζαν τις δημοτικές πισίνες. Γύρω στο 1955 ράγισε, οι βράχοι ανέβλυζαν ποτάμια και τα σπίτια πλημμύρισαν. Εγκαταλείφθηκε για μια εικοσαετία και στη θέση της χτίστηκε το γυμναστήριο. Γι’ αυτό είναι χωμένο τόσο χαμηλά.

    Έτσι θυμάμαι τη γειτονιά μου περίπου πενήντα χρόνια, πριν γίνει γνωστή ως Εξάρχεια.

    banner_300_250
    Picture of Ευάγγελος Κοσμίδης
    O Eυάγγελος Κοσμίδης είναι μηχανικός ηλεκτρονικών και πληροφορικής, φωτογράφος και λάτρης της φύσης και της άγριας ζωής

    ΣΧΕΤΙΚΑ LINKS

    MORE STORIES

    Σπύρος Ψαρούδας_Στο κρατητήριο με την αρκούδα των Εξαρχείων
    Short

    Στο κρατητήριο με την αρκούδα των Εξαρχείων

    Ο Σπύρος Ψαρούδας, πρώην στέλεχος του Αρκτούρου και τώρα της περιβαλλοντικής οργάνωσης Καλλιστώ, γράφει στο Short Stories την ιστορία μιας καφέ αρκούδας που εντοπίστηκε στα Εξάρχεια, έναν όχι και τόσο τυπικό βιότοπό της

    Οπισθοδρομική κομπανία Σφακιανάκης Αρβανιτάκη SHORTSTORIES
    Short

    Οπισθοδρομική Κομπανία: Μια μπίρα στα τρία κι ένα ζεϊμπέκικο στα Εξάρχεια του ’78

    Ο Άγγελος Σφακιανάκης, ιδρυτικό μέλος της Οπισθοδρομικής Κομπανίας, αφηγείται στο Short Stories μια ιστορία από τα πρώτα τους νυχτερινά σεργιάνια ως τρίο, ακόμη, περιπλανώμενων μουσικών στα Εξάρχεια του 1978, που αφιερώνει στη μνήμη του Στράτου Στρατηγόπουλου