Στον μαραθώνιο παρακολούθησης ταινιών για τη συγγραφή της μελέτης μου Το παλίμψηστο των εμφύλιων συγκρούσεων στις ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους διαπίστωσα πως αν και με το πέρασμα των χρόνων έχουμε διαφοροποιήσεις στην παρουσίαση των εμφύλιων συγκρούσεων, σε ορισμένα σημεία αυτή παραμένει σταθερή.
Η ιστορία των δύο αδελφών που βρέθηκαν αντιμέτωποι στις εμφύλιες συγκρούσεις και η τραγική θέση της μάνας τους που αγωνιά για την τύχη των παιδιών της είναι ένα θέμα που είχε αντοχή στον χρόνο. Ξεκίνησε με δύο αντικομμουνιστικές ταινίες που γυρίστηκαν μες στη δικτατορία. Δύο φθηνές παραγωγές χωρίς καλλιτεχνικές αξιώσεις. Τους Δραπέτες του Μπούλκες του Ανδρέα Παπασταματάκη το 1969 και τον Γράμμο του Ηλία Μαχαίρα το 1971.
Το ίδιο θέμα αξιοποιήθηκε ύστερα από σαράντα χρόνια σε ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο. Ο λόγος για δύο φιλμ των πιο γνωστών δημιουργών του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. Το Λιβάδι που δακρύζει του Θόδωρου Αγγελόπουλου το 2005 και το Ψυχή βαθιά του Παντελή Βούλγαρη το 2009.
Οι δύο ταινίες που επικεντρώνουν στη μοίρα δύο αδελφών που βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα είναι Ο Γράμμος και Ψυχή βαθιά. Στην πρώτη τα αδέλφια επέλεξαν συνειδητά στρατόπεδο με βάση την ιδεολογία τους. Στη δεύτερη βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα χωρίς τη θέλησή τους.
Στον Γράμμο ο κομουνιστής πρόεδρος του ανταρτοδικείο (Χριστόφορος Ζήκας) υπογράφει τη θανατική καταδίκη του αδελφού του (Λευτέρης Γυφτόπουλος) που έχει αιχμαλωτιστεί από τον Δημοκρατικό Στρατό. Η μάνα τους (Ίλυα Λιβυκού) θεωρεί πως δεν ευθύνεται ο γιος της για τον θάνατο του αδελφού του, αλλά εκείνοι που προκάλεσαν το «αδελφοκτόνο κίνημα».
«Ποιος σε έσπρωξε να στείλεις τον αδερφό σου στον θάνατο; Σαν σταματήσει το αδελφοκτόνο κίνημα πού θα ’ναι ο αδελφός σου; Κατάρα και ανάθεμα σε αυτούς που σας χώρισαν. Σε αυτούς που χώρισαν οικογένειες».
